Do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafiło pytanie prejudycjalne (C/2025/1876) skierowane przez Sąd Okręgowy w Warszawie, którego rozstrzygniecie planowane jest na dzień 22 stycznia 2026 r.
Sprawa dotyczy rzeczywistego zakresu ochrony konsumenta po stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej zawierającej niedozwolone postanowienia umowne.
Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, w związku z zasadami skuteczności, równoważności, proporcjonalności oraz pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą:
- w procesie powództwa konsumenta przeciwko bankowi o zwrot równowartości rat kredytu bank może podnieść skuteczny zarzut potrącenia swojej wierzytelności o zwrot równowartości kapitału kredytu z wierzytelnością konsumenta,
- bank może skutecznie podnieść powyższy zarzut potrącenia również jako zarzut ewentualny, podczas gdy co do zasady zarzuca w procesie, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera nieuczciwych warunków umownych,
- bank może skutecznie wezwać konsumenta, do zwrotu równowartości kapitału kredytu wypłacanego w wykonaniu nieważnej umowy (w efekcie czego ta wierzytelność banku stanie się wymagalna), podczas gdy co do zasady bank zarzuca w procesie, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera nieuczciwych warunków umownych,
- bank może wyznaczyć konsumentowi termin dwutygodniowy na zwrot równowartości całego kapitału kredytu (w efekcie czego wierzytelność banku o zwrot równowartości całego kapitału staje się wymagalna),
- konsument zostanie obciążony częścią kosztów procesu w zakresie, w którym powództwo o zapłatę zostało oddalone w związku z uwzględnieniem zarzutu potrącenia podniesionego przez bank?
Sąd krajowy powziął wątpliwość, czy prawo Unii Europejskiej dopuszcza praktykę polegającą na tym, że bank – z jednej strony utrzymując, iż umowa kredytu pozostaje ważna – z drugiej strony podejmuje działania „asekuracyjne”, zmierzające do zniewolenia skutków ewentualnego korzystnego dla konsumenta rozstrzygnięcia.
W szczególności chodzi o sytuację, w której bank dokonuje potrącenia kapitału w toku postępowania wszczętego przez konsumenta lub wzywa go do natychmiastowego zwrotu środków w bardzo krótkim terminie. Działania te w praktyce mogą prowadzić do obciążenia konsumenta kosztami procesu, mimo że co do zasady to on wygrywa sprawę.
Pytanie prejudycjalne obejmuje również problem sprzecznej postawy banków, polegającej na jednoczesnym kwestionowaniu nieważności umowy, a jednocześnie korzystaniu z konsekwencji tej nieważności, o ile jest to dla nich korzystne.
Sąd zmierza do ustalenie, czy takie praktyki są zgodne z dyrektywą 93/13 oraz z fundamentalnymi zasadami prawa UE, w szczególności z zasadą skutecznej ochrony konsumenta. W istocie chodzi o odpowiedź na pytanie, czy wyrok stwierdzający nieważność umowy ma zapewniać konsumentowi realną i efektywną ochronę, czy jedynie pozorne, formalne zwycięstwo.
Orzeczenie TSUE w sprawie C-902/24 może mieć doniosłe znaczenie dla tysięcy kredytobiorców, a ogłoszenie wyroku zostało wyznaczone na dzień 22 stycznia 2026 r.