Jednym ze sposobów nabycia przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności przesyłu jest jej nabycie w drodze tzw. zasiedzenia. Zasiedzenie to nic innego, jak nabycie przez przedsiębiorstwo przesyłowe prawa do korzystania z cudzej nieruchomości wskutek długotrwałego i nieprzerwanego korzystania z urządzeń przesyłowych, takich jak linie energetyczne, gazociągi czy wodociągi.
Zasiedzenie ma charakter wyjątkowy i służy uregulowaniu wieloletnich stanów faktycznych. Ma ono zastosowanie w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości przez długi czas nie sprzeciwiał się korzystaniu z gruntu, a przedsiębiorstwo korzystało z niego w sposób jawny i trwały.
Długość okresu potrzebnego do zasiedzenia zależy od dobrej lub złej wiary przedsiębiorstwa przesyłowego i wynosi:
- 20 lat – w przypadku dobrej wiary,
- 30 lat – w przypadku złej wiary.
Po upływie wymaganego terminu przedsiębiorstwo może wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu.
Od wielu lat temat możliwości zasiedzenia służebności przesyłu przez przedsiębiorstwa przesyłowe i upływu okresu niezbędnego do takiego zasiedzenia wzbudzał wiele kontrowersji. Formalno – prawnie instytucja służebności przesyłu wprowadzona została do polskiego porządku prawnego na podstawie nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego dokonanych ustawą z dnia 30 maja 2008 r., które to przepisy weszły w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r. Powinno to oznaczać, iż dopiero od daty wejścia w życie tych przepisów możliwe jest nabycie służebności przesyłu, w tym również w drodze zasiedzenia, jak również, iż dopiero od tej daty można liczyć termin którego upływ jest niezbędny do nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia. Tymczasem zgodnie z dominującą dotychczas linią orzeczniczą sądów, okres niezbędny do upływu terminu zasiedzenia liczony był nie od 2008 r. a więc od daty wejścia w życie przepisów wprowadzających służebność przesyłu, ale do okresu uprawniającego do nabycia służebności przez zasiedzenie wliczany był czas wcześniejszego korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości, co w łatwy sposób pozwalało na nabycie przez przedsiębiorstwa przesyłowe służebności przesyłu, pozbawiając właścicieli prawa do jakiejkolwiek rekompensaty.
Istotną zmianę w tym zakresie przyniósł Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16). TK jasno wskazał, iż brak jest podstaw do wliczania do okresu potrzebnego do zasiedzenia służebności przesyłu okresu korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzej nieruchomości sprzed wejścia w życie przepisów kodeksu cywilnego regulujących instytucję służebności. W konsekwencji okres zasiedzenia służebności przesyłu można liczyć dopiero od 3 sierpnia 2008 r. Oznacza to, że:
- najwcześniejsza możliwa data zasiedzenia w dobrej wierze przypada na 3 sierpnia 2028 r.,
- natomiast w złej wierze – na 3 sierpnia 2038 r.
Wyrok TK diametralnie zmienił więc sytuację prawną właścicieli gruntów zajętych przez przedsiębiorstwa przesyłowe otwierając możliwość dochodzenia określonych roszczeń związanych z ograniczeniem prawa własności, w tym wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości i wynagrodzenia za ustanowienia służebności przesyłu.