W praktyce sądowej coraz częściej pojawiają się sprawy dotyczące ponownego otwarcia postępowań cywilnych po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 z dnia 2 grudnia 2025 r. Orzeczenie to ma ogromne znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe – m.in. słupy energetyczne czy elementy infrastruktury technicznej.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że dotychczasowa praktyka pozwalająca przedsiębiorstwom przesyłowym lub Skarbowi Państwa nabywać w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu była niezgodna z Konstytucją. Chodziło o interpretację art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., która przez lata była powszechnie stosowana przez sądy, a która pozwała na doliczanie do czasu niezbędnego do nabycia służebności przez zasiedzenie również okres posiadania sprzed wejścia przepisów kodeksu cywilnego wprowadzających do polskiego porządku prawnego instytucję służebności przesyłu.
Zdaniem Trybunału takie rozwiązanie naruszało konstytucyjne prawo własności oraz zasadę równej ochrony majątku. Podkreślono również, że przed wprowadzeniem przepisów o służebności przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c.) brakowało podstaw prawnych do ustanawiania i zasiedzenia tego rodzaju prawa przez przedsiębiorców przesyłowych lub Skarb Państwa. W praktyce oznacza to, że zasiedzenie służebności przesyłu będzie mogło nastąpić najwcześniej w 2028 roku (przy założeniu dobrej wiary).
To przełomowe rozstrzygnięcie otwiera właścicielom nieruchomości drogę do dochodzenia roszczeń – zarówno o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu, jak i o ponowne rozpoznanie zakończonych już spraw.
Wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek prawny umożliwiający ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem. Można z niego skorzystać m.in. wtedy, gdy orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisu lub interpretacji uznanej później przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczną z ustawą zasadniczą.
Jeżeli sąd oddalił roszczenia, uznając, że przedsiębiorca nabył służebność w drodze zasiedzenia, wyrok Trybunału Konstytucyjnego może stanowić podstawę do wystąpienia z żądaniem ponownego rozpoznania sprawy.
Skargę o wznowienie postępowania należy złożyć w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowiącego podstawę wznowienia lub powzięcia wiedzy o fakcie jego wydania. Dodatkowo obowiązuje graniczny termin 10 lat od uprawomocnienia się wyroku, którego dotyczy skarga. Po jego przekroczeniu wznowienie postępowania co do zasady nie będzie już możliwe.
Orzeczenie Trybunału może mieć ogromne znaczenie dla osób, które przez lata nie mogły skutecznie dochodzić swoich praw wobec przedsiębiorstw przesyłowych. Dzięki nowej wykładni właściciele gruntów z urządzeniami przesyłowymi mogą nie tylko domagać się wznowienia dawnych postępowań, ale również ubiegać się o wynagrodzenie za wieloletnie, bezumowne korzystanie z ich nieruchomości.