Postępowanie dyscyplinarne wobec biegłych rewidentów służy ocenie, czy doszło do naruszenia obowiązków zawodowych oraz zasad wynikających z przepisów regulujących wykonywanie zawodu. Jego celem jest wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz ustalenie, czy zachowanie biegłego rewidenta może skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną.
Podstawę prawną postępowania stanowią przede wszystkim przepisy ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, a w zakresie nieuregulowanym także odpowiednio stosowane przepisy Kodeksu postępowania karnego oraz wybrane regulacje Kodeksu karnego.
Za prowadzenie postępowań dyscyplinarnych odpowiada Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny oraz jego zastępcy. Rzecznicy realizują swoje zadania niezależnie, kierując się obowiązującymi przepisami, krajowymi standardami wykonywania zawodu oraz zasadami etyki zawodowej.
Postępowanie może zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na podstawie zawiadomienia (skargi lub wniosku) skierowanego do Polskiej Izby Biegłych Rewidentów. Dotyczy ono sytuacji, w których istnieje podejrzenie naruszenia obowiązków zawodowych, zasad etyki, obowiązków samorządowych lub przepisów związanych z działalnością firmy audytorskiej.
Całe postępowanie dyscyplinarne co do zasady obejmuje dwa etapy.
Pierwszym etapem, który może poprzedzać dochodzenie dyscyplinarne, jest postępowanie wyjaśniające. Nie ma ono charakteru obowiązkowego i wszczynane jest wtedy, gdy zachodzi potrzeba dokonania dodatkowych ustaleń lub uzupełnienia informacji dotyczących zgłoszonej sprawy.
Celem postępowania wyjaśniającego jest przede wszystkim wstępna analiza okoliczności wskazanych w zawiadomieniu oraz ocena, czy istnieją wystarczające podstawy do przyjęcia podejrzenia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Na tym etapie Rzecznik może zwracać się do osób lub podmiotów zgłaszających sprawę o dodatkowe dokumenty, informacje lub wyjaśnienia, które pozwolą lepiej ocenić charakter zgłoszonych zarzutów.
Postępowanie wyjaśniające ma ograniczony czas trwania – zgodnie z ustawą nie może przekroczyć dwóch miesięcy od dnia wszczęcia i nie podlega przedłużeniu. O jego rozpoczęciu informowany jest zarówno zawiadamiający, jak i biegły rewident, którego sprawa dotyczy.
Należy podkreślić, że postępowanie wyjaśniające nie występuje w każdej sprawie. Ustawa przewiduje sytuacje, w których dochodzenie dyscyplinarne może zostać wszczęte bez wcześniejszego prowadzenia czynności wyjaśniających, zwłaszcza gdy zawiadomienie pochodzi od określonych organów publicznych lub organów samorządu zawodowego.
Etap ten kończy się wydaniem postanowienia o wszczęciu dochodzenia dyscyplinarnego albo o odmowie jego wszczęcia. W przypadku odmowy osobie lub podmiotowi zawiadamiającemu przysługuje możliwość wniesienia zażalenia do Krajowego Sądu Dyscyplinarnego.
Drugim i zasadniczym etapem jest dochodzenie dyscyplinarne. Wszczynane jest ono wtedy, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.
Celem dochodzenia jest szczegółowe wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz zgromadzenie materiału dowodowego pozwalającego ustalić, czy doszło do naruszenia przepisów i czy odpowiedzialność za nie ponosi konkretny biegły rewident. W toku postępowania analizowane są zarówno okoliczności przemawiające na korzyść, jak i na niekorzyść osoby, której sprawa dotyczy, co odzwierciedla zasadę obiektywizmu.
Na początkowym etapie dochodzenie prowadzone jest „w sprawie”, a więc koncentruje się na ustaleniu faktów i ocenie materiału dowodowego. Dopiero zgromadzenie dowodów wskazujących na możliwość popełnienia przewinienia przez konkretnego biegłego rewidenta może skutkować przedstawieniem zarzutów i dalszym prowadzeniem postępowania wobec określonej osoby.
Dochodzenie dyscyplinarne pełni zatem podwójną funkcję. Z jednej strony służy ochronie standardów wykonywania zawodu oraz zaufania do działalności biegłych rewidentów, z drugiej natomiast zapewnia osobie, której sprawa dotyczy, gwarancje procesowe i możliwość aktywnego udziału w postępowaniu.
W toku sprawy określone uprawnienia posiada także Polska Agencja Nadzoru Audytowego, która może przystąpić do postępowania na prawach strony oraz uzyskiwać informacje dotyczące jego przebiegu i wyników.
Jeżeli zgromadzony materiał nie daje podstaw do dalszego prowadzenia sprawy, postępowanie może zakończyć się odmową wszczęcia dochodzenia albo jego zakończeniem bez kierowania sprawy do sądu dyscyplinarnego. Jeżeli natomiast materiał dowodowy wskazuje na możliwość odpowiedzialności dyscyplinarnej, sprawa kierowana jest do Krajowego Sądu Dyscyplinarnego, który rozstrzyga o odpowiedzialności biegłego rewidenta.