Zdolność kredytowa jest jednym z najważniejszych elementów branych pod uwagę przez bank przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu kredytu. W praktyce każda osoba ubiegająca się o finansowanie musi liczyć się z tym, że bank będzie analizował jej sytuację majątkową i finansową. Ma to znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa samego banku, ale również dla ochrony klientów przed nadmiernym zadłużeniem.
W związku z tym pojawia się pytanie, czy badanie zdolności kredytowej stanowi jedynie uprawnienie banku, czy też jest jego obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa.
Odpowiedzi na to pytanie należy szukać w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Zgodnie z art. 70 ust. 1 tej ustawy przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Oznacza to, że przed udzieleniem kredytu bank powinien ocenić, czy potencjalny kredytobiorca będzie w stanie regulować swoje zobowiązania zgodnie z ustalonym harmonogramem.
Warto podkreślić, że przeprowadzenie takiej oceny nie jest wyłącznie dobrą praktyką bankową. Przepisy Prawa bankowego nakładają na bank obowiązek zbadania zdolności kredytowej klienta. Tym samym instytucja finansowa nie może udzielić kredytu bez wcześniejszej analizy sytuacji osoby ubiegającej się o finansowanie.
W celu dokonania oceny zdolności kredytowej bank gromadzi informacje dotyczące sytuacji finansowej klienta. Zakres tych informacji zależy od rodzaju kredytu oraz indywidualnych okoliczności danej sprawy. Najczęściej analizowane są: wysokość i źródło dochodów, forma zatrudnienia, liczba osób pozostających na utrzymaniu kredytobiorcy, jego aktualne zobowiązania finansowe oraz historia spłaty wcześniejszych kredytów. W praktyce bank może również żądać przedstawienia odpowiednich dokumentów, takich jak zaświadczenie o zatrudnieniu, wyciągi z rachunku bankowego czy dokumenty podatkowe.
Co do zasady kredyt powinien zostać udzielony osobie posiadającej zdolność kredytową. Nie oznacza to jednak, że bank ma obowiązek zawarcia umowy kredytowej z każdym klientem spełniającym ten warunek. Decyzja o udzieleniu kredytu pozostaje bowiem elementem polityki kredytowej banku i należy do jego swobodnej oceny.
Prawo bankowe przewiduje również możliwość udzielenia kredytu osobie, która nie posiada wystarczającej zdolności kredytowej. Jest to jednak dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy kredytobiorca przedstawi szczególny sposób zabezpieczenia spłaty zobowiązania. Takim zabezpieczeniem może być między innymi hipoteka, poręczenie osoby trzeciej, zastaw czy gwarancja bankowa.
Należy również pamiętać, że osoba ubiegająca się o kredyt ma obowiązek przedstawienia bankowi prawdziwych i kompletnych informacji dotyczących swojej sytuacji finansowej. Podanie nieprawdziwych danych może skutkować odmową udzielenia kredytu, a w określonych przypadkach nawet wypowiedzeniem zawartej już umowy kredytowej.
W powszechnej opinii badanie zdolności kredytowej postrzegane jest przede wszystkim jako narzędzie służące ochronie interesów banku. W rzeczywistości pełni ono także istotną funkcję ochronną wobec samych kredytobiorców. Udzielenie kredytu osobie, która nie jest w stanie go spłacić, mogłoby prowadzić do poważnych problemów finansowych, a w konsekwencji do postępowań windykacyjnych lub egzekucyjnych.
Badanie zdolności kredytowej nie stanowi jedynie prawa banku, lecz jest jego ustawowym obowiązkiem wynikającym z art. 70 Prawa bankowego. Celem tej procedury jest ocena możliwości spłaty zobowiązania przez kredytobiorcę oraz ograniczenie ryzyka zarówno po stronie banku, jak i klienta. Z tego względu analiza zdolności kredytowej pozostaje jednym z podstawowych elementów procesu udzielania kredytów w polskim systemie bankowym.