Przedsiębiorca może powierzyć obsługę rachunku bankowego pracownikowi, księgowemu lub innej osobie. W takim przypadku warto jednak precyzyjnie określić zakres jej uprawnień, ponieważ samo udzielenie pełnomocnictwa nie oznacza, że pełnomocnik staje się współposiadaczem rachunku. Przelewy do kontrahentów, opłacanie podatków czy regulowanie składek mogą być wykonywane przez księgowego, pracownika albo inną osobę upoważnioną przez przedsiębiorcę.
W pierwszej kolejności należy rozróżnić pełnomocnika od współposiadacza rachunku. Zgodnie z art. 51 Prawa bankowego rachunek bankowy, z wyjątkiem rachunku rodzinnego, może być prowadzony dla kilku wskazanych w ustawie podmiotów jako rachunek wspólny. Przepis ten nie reguluje natomiast pełnomocnictwa. Pełnomocnik nie staje się przez samo udzielenie pełnomocnictwa współposiadaczem rachunku. Otrzymuje jedynie możliwość dokonywania określonych czynności w imieniu posiadacza rachunku. Zakres tych czynności zależy przede wszystkim od treści udzielonego pełnomocnictwa. W praktyce oznacza to, że pracownik upoważniony do wykonywania operacji na rachunku nie uzyskuje prawa własności do znajdujących się na nim środków. Może nimi dysponować wyłącznie w granicach udzielonego mu umocowania. Pełnomocnik nie może traktować ich jak własnych tylko dlatego, że bank umożliwił mu składanie dyspozycji.
Możliwości pełnomocnictwa
Przedsiębiorca może określić, jakie czynności może wykonywać pełnomocnik. Może to być pełnomocnictwo szerokie, obejmujące wszystkie czynności związane z rachunkiem, albo ograniczone, np. do wykonywania przelewów do określonej kwoty. Istotne jest jednak rozróżnienie pomiędzy tym, co przedsiębiorca ustalił z pełnomocnikiem, a tym, co wynika z pełnomocnictwa przedstawionego bankowi. Jeżeli przedsiębiorca udzieli bankowi informacji, że dana osoba może samodzielnie wykonywać wszystkie operacje na rachunku, a jednocześnie ustnie poleci pracownikowi, aby nie wykonywał przelewów na własny rachunek, bank może nie mieć podstaw do zakwestionowania takiej dyspozycji. W takiej sytuacji problem może dotyczyć przede wszystkim relacji pomiędzy przedsiębiorcą a pełnomocnikiem. Dlatego ograniczenia dotyczące uprawnień pełnomocnika powinny być odpowiednio sformułowane i przekazane bankowi.
Art. 50 ust. 1 Prawa bankowego stanowi, że posiadacz rachunku może swobodnie dysponować zgromadzonymi na nim środkami. Jednocześnie w umowie z bankiem mogą zostać określone postanowienia ograniczające tę swobodę. Ważniejszy z punktu widzenia bezpieczeństwa środków jest art. 50 ust. 2. Zgodnie z nim bank dokłada szczególnej staranności w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa przechowywanych środków pieniężnych. Nie oznacza to jednak, że bank odpowiada za każdą decyzję pełnomocnika, która okaże się dla przedsiębiorcy niekorzystna. Jeżeli osoba posiada prawidłowe umocowanie i składa dyspozycję mieszczącą się w jego zakresie, bank co do zasady ma podstawy do jej wykonania. Inaczej sytuacja może wyglądać wtedy, gdy bank wykonuje dyspozycję osoby nieuprawnionej albo nie uwzględnia informacji mających wpływ na jej uprawnienia.
Kiedy odpowiedzialność banku może znaczenie?
Jeżeli bank został prawidłowo poinformowany o odwołaniu, a mimo tego nadal umożliwia byłemu pełnomocnikowi wykonywanie operacji na rachunku, może powstać problem odpowiedzialności banku. Podobnie należy oceniać sytuacje, w których bank nie przestrzega ograniczeń wynikających z zakresu umocowania znanego bankowi. Warto jednak pamiętać, że samo dokonanie przez pełnomocnika niekorzystnego dla przedsiębiorcy przelewu nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności banku. Konieczne jest ustalenie m.in., czy pełnomocnik był umocowany do wykonania danej czynności oraz czy bank dochował wymaganej szczególnej staranności.
Jak przedsiębiorca może zabezpieczyć rachunek?
Przedsiębiorca, ustanawiając pełnomocnika, powinien przede wszystkim dokładnie określić zakres jego uprawnień. W zależności od potrzeb może ograniczyć pełnomocnictwo np. kwotowo albo do określonych czynności. Warto również pamiętać o aktualizowaniu informacji znajdujących się w banku. Jeżeli pełnomocnictwo zostanie odwołane albo jego zakres zostanie zmieniony, przedsiębiorca powinien zadbać o to, aby bank otrzymał odpowiednią informację i mógł zaktualizować uprawnienia do rachunku. Art. 50 Prawa bankowego nakłada na bank obowiązek szczególnej staranności w zakresie bezpieczeństwa środków, ale nie czyni banku odpowiedzialnym za każde nadużycie pełnomocnika. Z kolei art. 51 dotyczy rachunku wspólnego, dlatego ocena odpowiedzialności banku wymaga każdorazowo sprawdzenia treści pełnomocnictwa, zakresu uprawnień pełnomocnika oraz tego, jakie informacje posiadał bank w chwili wykonania konkretnej dyspozycji.