Upadłość konsumencka to procedura przeznaczona dla osób fizycznych, której celem jest oddłużenie osoby zalegającej ze spłatą długów. Co prawda, nie gwarantuje ona całkowitego umorzenia zobowiązań, a jedynie umożliwia ich spłatę zgodnie z ustalonym planem tak, aby dłużnik miał możliwość „rozpocząć na nowo”. W kontekście skutków ogłoszenia upadłości konsumenckiej nie możemy mówić o jednolitej płaszczyźnie. Mamy bowiem do czynienia z szeregiem konsekwencji prawnych, majątkowych i organizacyjnych, które mogą znacząco wpłynąć na dalsze funkcjonowanie dłużnika.
Zgodnie z treścią art. 57 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe z momentem ogłoszenia upadłości upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek. Przepis ten określa obowiązki upadłego związane z ogłoszeniem upadłości.
Poza wydaniem całego majątku zobowiązany jest również do wydania dokumentów dotyczących jego działalności gospodarczej, majątku i rozliczeń dokonywanych w trakcie prowadzenia takiej działalności. Art. 57 ust. 1 ww. ustawy nadkłada dodatkowo obowiązek pisemnego poświadczenia wykonania tych obowiązków i złożenie tego oświadczenia sędziemu-komisarzowi, który powinien je załączyć do akt toczącego się postępowania. Dodatkowo ust. 2 nakazuje upadłemu współdziałanie w toku postępowania upadłościowego poprzez udzielanie sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych informacji dotyczących majątku, jeżeli na podstawie dokumentów jego stan nie jest jasny.
Z dniem ogłoszenia upadłości dłużnik traci prawo do zarządzania swoim majątkiem oraz możliwość korzystania z niego. Tak jak zostało wspomniane powyżej, zarząd nad całym majątkiem przejmuje syndyk, który odpowiada za jego sprzedaż w celu zaspokojenia wierzycieli. Wyłączeniu przed zajęciem podlegają przedmioty codziennego użytku niezbędne dla dłużnika i jego rodziny. Warto również wspomnieć, iż z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między nimi rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Małżonek upadłego może jednak dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym w postępowaniu upadłościowym.
Kolejnym skutkiem ogłoszenia upadłości, dotyczącym bezpośrednio osoby upadłego może być zakaz opuszczania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej orzeczony postanowieniem sędziego-komisarza. Należy jednak podkreślić, że taka decyzja nie pociąga za sobą uprawnienia do zatrzymania paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekraczania granicy państwowej, co w rzeczywistości nie zapobiegnie ewentualnemu opuszczeniu przez to osoby terytorium RP.
Co ważne, ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną lub zdolność do czynności prawnych upadłego. Ogłoszenie upadłości osoby prawnej nie pozbawia jej zdolności sądowej. Podobnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który w wyroku z 9 października 2007 r. sygn. I SA/Gd 425/07, stwierdził następująco: ,,Okoliczność, iż z dniem ogłoszenia upadłości mieniem zarządza syndyk, który działa za upadły podmiot, nie oznacza, iż ten podmiot traci byt prawny na gruncie prawa podatkowego. Upadły nadal jest podmiotem praw i obowiązków materialnoprawnych oraz posiada przymiot strony w postępowaniu podatkowym”.
Innym skutkiem odnoszącym się do życia codziennego upadłego jest fakt, że informacja o upadłości widnieje w rejestrach przez dłuższy czas, a w bazie BIK może być przechowywana nawet do 10 lat. Może to stanowić przeszkodę w swobodnym dostępie do kredytów. Co prawda, decyzja o przyznaniu kredytu lub pożyczki jest samodzielną decyzją instytucji finansowej, jednak informacja o upadłości może prowadzić do wydania negatywnej decyzji kredytowej. Ponadto ogłoszenie upadłości jednego z małżonków wpływa również na sytuację całej rodziny.
Podsumowując powyższe rozważania, należy wskazać, że upadłość konsumencka wiąże się zarówno z określonymi korzyściami, jak i ograniczeniami w życiu osoby upadłej. Z jednej strony pozwala na zatrzymanie narastania zadłużenia, odsetek oraz prowadzonych postępowań egzekucyjnych, z drugiej natomiast wiąże się z szeregiem konsekwencji wpływających na sytuację majątkową i osobistą dłużnika. Niewątpliwie jednak instytucja ta daje osobie znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej możliwość uporządkowania swoich zobowiązań, wyjścia z nadmiernego zadłużenia oraz rozpoczęcia nowego etapu życia. Upadłość konsumencka nie musi zatem oznaczać końca stabilności finansowej, lecz może stanowić pierwszy krok na drodze do jej odbudowy i odzyskania poczucia bezpieczeństwa oraz kontroli nad własną sytuacją życiową.