Wykonywanie zawodu lekarza wiążę się z koniecznością podejmowania decyzji, które bezpośrednio wpływają na zdrowie i życie pacjenta. Mimo zachowania należytej staranności nie zawsze możliwe jest osiągniecie oczekiwanego rezultatu leczenia. W przypadku naruszenia zasad prawidłowego postępowania medycznego i powstania szkody po stronie pacjenta może powstać odpowiedzialność prawna lekarza. W zależności od charakteru naruszenia i jego skutków może mieć ona charakter cywilny, karny, a także zawodowy.
Samo wystąpienie niekorzystnego rezultatu leczenia nie oznacza jeszcze, że lekarz ponosi odpowiedzialność. Medycyna nie jest dziedziną, w której każde leczenie musi zakończyć się powodzeniem. Istotne jest zatem ustalenie, czy lekarz postępował zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, zasadami wykonywania zawodu oraz wymaganym poziomem należytej staranności. Do przypisania odpowiedzialności konieczne jest również wykazanie związku pomiędzy zachowaniem lekarza a powstałą szkodą lub innym negatywnym skutkiem. W praktyce ocena prawidłowości postępowania lekarza często wymaga wiadomości specjalnych i posłużenia się opinią biegłego.
Odpowiedzialność cywilna ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, czyli jej zasadniczym celem jest naprawienie szkody poniesionej przez pacjenta. Podstawę odpowiedzialności deliktowej stanowi art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym osoba, która z własnej winy wyrządziła drugiemu szkodę, jest obowiązana do jej naprawienia. W przypadku błędu medycznego konieczne jest zatem co do zasady wykazanie określonych przesłanek odpowiedzialności, w szczególności bezprawnego i zawinionego zachowania, szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem a szkodą. Odpowiedzialność cywilna może dotyczyć nie tylko samego lekarza. Jeżeli lekarz wykonuje swoje obowiązki w ramach określonej struktury organizacyjnej, odpowiedzialność może zostać przypisana również podmiotowi leczniczemu, w zależności od podstawy prawnej i okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie może mieć w tym zakresie art. 430 Kodeksu cywilnego, dotyczący odpowiedzialności osoby powierzającej wykonanie czynności osobie podlegającej jej kierownictwu. Pacjent, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może dochodzić naprawienia wynikłych z tego kosztów. Jeżeli skutkiem zdarzenia jest m.in. utrata zdolności do pracy, zwiększenie potrzeb lub zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość, możliwe jest również dochodzenie renty. Oprócz odszkodowania pacjent może żądać także zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Podstawę stanowi art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego.
Inny charakter ma odpowiedzialność karna. Nie służy ona przede wszystkim naprawieniu szkody pacjenta, lecz pociągnięciu sprawcy do odpowiedzialności za czyn zabroniony określony w ustawie. Odpowiedzialność karna lekarza może powstać wtedy, gdy jego zachowanie wypełnia znamiona konkretnego przestępstwa. W przypadku nieumyślnego spowodowania śmierci zastosowanie może znaleźć art. 155 kodeksu karnego.W zależności od rodzaju i skutku naruszenia znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu art 156. kodeksu karnego, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia art. 157 kodeksu karnego, czy narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu art. 160 kodeksu karnego. Szczególne znaczenie w sprawach dotyczących odpowiedzialności karnej lekarza ma kwestia nieumyślności. Nie każdy błąd, nawet jeżeli doprowadził do negatywnego skutku dla pacjenta, automatycznie oznacza popełnienie przestępstwa. Konieczne jest ustalenie, czy zachowanie lekarza spełnia wszystkie ustawowe znamiona konkretnego czynu zabronionego oraz czy można przypisać mu winę w rozumieniu prawa karnego.
Obok odpowiedzialności karnej i cywilnej należy wskazać odpowiedzialność zawodową. Zgodnie z ustawą o izbach lekarskich członkowie izb lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza. Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy jest niezależne od postępowania karnego dotyczącego tego samego czynu. Może ono jednak zostać zawieszone, jeżeli wynik postępowania karnego może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej odpowiedzialności zawodowej. Oznacza to, że w określonych przypadkach jedno zdarzenie może prowadzić do prowadzenia postępowania na kilku płaszczyznach.
Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny nie ogranicza się do jednego rodzaju odpowiedzialności. W zależności od okoliczności konkretnej sprawy może ono mieć charakter cywilny, karny oraz zawodowy. Odpowiedzialność cywilna koncentruje się przede wszystkim na naprawieniu szkody i wynagrodzeniu krzywdy pacjenta. Odpowiedzialność karna jest związana z popełnieniem czynu zabronionego i może prowadzić do zastosowania sankcji przewidzianych w Kodeksie karnym. Odpowiedzialność zawodowa natomiast wiąże się z naruszeniem zasad etyki lekarskiej lub przepisów dotyczących wykonywania zawodu. W praktyce kluczowe znaczenie ma zatem nie samo wystąpienie niekorzystnego rezultatu leczenia, lecz ustalenie, czy lekarz naruszył wymagane reguły postępowania, czy można przypisać mu winę oraz czy jego zachowanie pozostawało w związku przyczynowym z powstałą szkodą lub innym skutkiem. Dopiero prawidłowa ocena tych okoliczności pozwala określić, jaki rodzaj odpowiedzialności może zostać lekarzowi przypisany.