Umowa sprzedaży na raty to szczególna forma umowy sprzedaży, która jest prawdopodobnie jedną z najczęściej zawieranych umów w obrocie gospodarczym. W Kodeksie cywilnym ustawodawca uregulował szczególne rodzaje sprzedaży, które ze względu na swoją specyfikę podlegają, obok przepisów ogólnych dotyczących umowy sprzedaży określonych w art. 535 i nast. k.c., także szczególnym regulacjom prawnym. Ich celem jest uwzględnienie specyfiki określonych stosunków sprzedaży oraz związanych z nimi interesów stron. Jednym z takich rozwiązań jest możliwość odsunięcia w czasie momentu zapłaty ceny, co może być szczególnie korzystne dla kupującego.
Modelowa umowa sprzedaży z art. 535 k.c. od umowy sprzedaży na raty, różni się trzema cechami, dotyczącymi:
- stron podmiotowej umowy,
- przedmiotu umowy,
- przyjętych zobowiązań stron.
Po pierwsze – umowę sprzedaży na raty zawrzeć może jako sprzedawca jedynie przedsiębiorca w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Kupującym zaś może być jedynie osoba fizyczna, która dokonuje zakupu nie w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Co, w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż sprzedażą na raty z art. 583 k.c. nie będzie sprzedaż dokonana przez przedsiębiorcę innemu podmiotowi prawa, który nie jest osobą fizyczną lub prowadzi działalność gospodarczą. Sprzedażą taką nie będzie również umowa zawarta pomiędzy osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej jako sprzedawcą a jakimkolwiek kupującym.
Co ciekawe, umowa sprzedaży na raty może dotyczyć jedynie przeniesienia własności rzeczy ruchomej. Jej przedmiotem nie może być natomiast nieruchomość. Nie oznacza to jednak, że strony w umowie sprzedaży rzeczy nieruchomej nie mogą rozłożyć ceny na raty i przewidzieć, że do wydania rzeczy dojdzie przed jej całkowitą zapłatą. W ramach takiej umowy sprzedawca zobowiązuje się do przeniesienia własności rzeczy na kupującego i jej wydania. Kupujący zaś zobowiązuje się odebrać rzecz i uiścić cenę w ratach. To oznacza, że cena płatna jest przez kupującego w ratach, a do jej całkowitej zapłaty dochodzi już po wydaniu rzeczy przez sprzedawcę i odebraniu przedmiotu umowy przez kupującego. Wymagalność zapłaty danej raty następuje w momencie określonym w umowie.
Przed podjęciem decyzji podpisania umowy sprzedaży na raty, warto wziąć pod uwagę całkowity koszt zobowiązania, a nie tylko wysokość miesięcznej raty. Niska rata może wynikać z dłuższego okresu spłaty, co w przypadku finansowania oprocentowanego może zwiększyć łączną kwotę do uregulowania. Warto również zweryfikować rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO), wysokość ewentualnej prowizji, dodatkowe ubezpieczenia oraz konsekwencje opóźnień w płatnościach. Istotną kwestią jest także sprawdzenie, czy wcześniejsza spłata jest możliwa, jeśli tak – to na jakich zasadach.
W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę na kwestię zastrzeżenia wymagalności, które występuje na wypadek nieuiszczenia ceny oraz uchybienia terminom poszczególnych rat. Takie zastrzeżenie jest skuteczne wyłącznie wtedy, gdy:
- było uczynione na piśmie przy zawarciu umowy,
- kupujący pozostawał w zwłoce z zapłatą co najmniej dwóch rat,
- łączna suma zaległych rat przewyższa jedną piątą część umówionej ceny.
W takim przypadku sprzedawca ma prawo odstąpić od umowy z powodu niezapłacenia ceny. Uprzednio powinien jednak wyznaczyć kupującemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie on uprawniony do odstąpienia od umowy.
Reasumując, umowa sprzedaży na raty uregulowana w art. 583 kc jest rozwiązaniem, które pozwala nam rozłożyć koszty zakupu na określoną liczbę płatności. Może ułatwiać zarządzenie finansami, pod warunkiem że zobowiązanie zostało odpowiednio dobrane do możliwości finansowych kupującego. Przed zawarciem umowy warto zapoznać się dokładnie z jej treścią, warunkami, zastrzeżeniami oraz sprawdzić prawa i obowiązki obu stron. Świadomość w dokonywaniu zakupu na raty jest kluczowa, aby uniknąć ryzyka wystąpienia problemów finansowych.