11 września 2026 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek dotyczący zbadania zgodności z Konstytucją RP m.in. art. 182 ust 1 pkt 11 ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym w zakresie, w jakim przepis ten pozwala na nałożenie na firmę audytorską kary administracyjnej za naruszenie krajowych standardów badania, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, w przypadku gdy standardy te są standardami w rozumieniu art. 2 pkt 22 lit. B tej ustawy.
Istota problemu polega na tym, że wskazane standardy wykonywania zawodu nie są ustanowione bezpośrednio przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 2 pkt 22 lit. b ustawy są one uchwalane przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów i zatwierdzane przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego. Ich treść wynika zatem z aktów o charakterze korporacyjnym, a nie z przepisów ustawy.
W ocenie Pierwszego Prezesa SN wątpliwości konstytucyjne budzi powiązanie naruszenia takich standardów z możliwością nałożenia na firmę audytorską kary administracyjnej. Sankcja ta ma bowiem charakter represyjny, a jej zastosowanie zależy od naruszenia norm, których treść jest określana poza aktem rangi ustawowej. Tymczasem podstawowe znamiona czynu zagrożonego sankcją powinny być określone w ustawie. Nie jest dopuszczalne pozostawienie podmiotom innym niż ustawodawca możliwości określania istoty zachowań, za które może zostać wymierzona kara administracyjna.
Zdaniem Wnioskodawcy takie rozwiązanie narusza art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, z których wynika zasada nullum crimen sine lege. Wymaga ona, aby przepisy przewidujące odpowiedzialność o charakterze represyjnym były sformułowane w sposób dostatecznie precyzyjny, a adresat regulacji mógł ustalić, jakie zachowanie jest zagrożone sankcją. Gwarancje te powinny być respektowane równie w odniesieniu do administracyjnych kar pieniężnych, jeżeli pełnią one funkcję represyjną. W konsekwencji nie powinno się konstruować odpowiedzialności administracyjnej poprzez odesłanie do norm korporacyjnych, które samodzielnie określają zachowanie stanowiące podstawę ukarania.
Drugi zarzut dotyczy zgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje samorządom zawodowym sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego. Wnioskodawca wskazuje, że uchwalanie standardów wykonywania zawodu należy do sfery działalności samorządu zawodowego. Tymczasem zakwestionowana regulacja pozwala organowi nadzoru publicznego na nakładanie kar administracyjnych za naruszenie norm ustanowionych w ramach tego samorządu. W ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego prowadzi to do ingerencji w konstytucyjnie chronioną sferę samorządności zawodowej oraz do przeniesienia części odpowiedzialności za przestrzeganie norm korporacyjnych na organ nadzoru. Wnioskodawca podkreśla przy tym, że naruszenie tego rodzaju norm powinno być rozpatrywane w ramach odpowiedzialności zawodowej, w szczególności dyscyplinarnej.
W ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego zakwestionowana regulacja narusza zarówno zasadę określoności odpowiedzialności represyjnej i ustawowej wyłączności w określeniu czynów zagrożonych sankcją, wynikające z art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, jak i konstytucyjną rolę samorządu zawodowego określoną w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Z tego względu wniósł on o stwierdzenie niezgodności art. 182 ust. 1 pkt 11 ustawy o biegłych rewidentach w zakwestionowanym zakresie z powołanymi wzorcami kontroli.
Na chwilę obecną sprawa została zarejestrowana w Trybunale Konstytucyjnym i oczekuje w kolejce sprawa na rozpoznanie.