Obecnie trwają prace mające na celu wprowadzenie do porządku prawnego nowej ustawy o kredycie konsumenckim, która zastąpi dotychczas obowiązujące rozwiązania.
Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim, której celem jest dostosowanie polskiego prawa do regulacji unijnych oraz wzmocnienie ochrony konsumentów korzystających z usług finansowych. Planowana reforma ma znaczenie zarówno dla osób zaciągających kredyty i pożyczki, jak i dla banków, instytucji pożyczkowych oraz pośredników kredytowych.
Pozytywnie należy ocenić rozwiązanie przewidziane w projekcie nowej ustawy o kredycie konsumenckim, polegające na wprowadzeniu wyraźnego zakazu naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu. Proponowana zmiana stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia ochrony konsumentów oraz wyeliminowania praktyk stosowanych przez kredytodawców, które prowadzą do nieuzasadnionego zwiększania całkowitego kosztu zobowiązania.
W praktyce rynku kredytowego powszechnie stosowanym, rozwiązaniem jest doliczanie do kwoty udzielonego kredytu dodatkowych kosztów, takich jak prowizja za jego udzielenie czy składa ubezpieczeniowa, a następnie naliczenie odsetek również od tych wartości. W konsekwencji konsument zobowiązany jest do zapłaty odsetek od kwot, które w rzeczywistości nie zostały mu udostępnione, lecz zostały przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z zawarciem umowy, często narzuconych przez kredytodawcę. Praktyka ta prowadzi do zwiększenia obciążenia finansowego konsumenta, mimo że nie otrzymuje on dodatkowego kapitału, od którego naliczane byłyby odsetki.
Problem ten ma znaczenie w kontekście sankcji kredytu darmowego (SKD). Znaczna część sporów dotyczących jej zastosowania wiąże się właśnie z konstrukcją umów, w których kredytodawcy obejmują oprocentowaniem nie tylko kwotę udostępnioną konsumentowi, ale również skredytowane koszty pozaodsetkowe. Wprowadzenie jednoznacznego zakazu pozwoli ograniczyć tego rodzaju nieprawidłowości, a zarazem zwiększy przejrzystość zasad ustalania kosztów kredytu.
Szczególnego znaczenia dla oceny projektowanego rozwiązania nabiera orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 P.W. przeciwko Bank Polska Kasa Opieki S.A., Trybunał jednoznacznie zakwestionował możliwość naliczania odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem konsumenckim. Sprawa dotyczyła w szczególności składki ubezpieczeniowej, która została doliczona do kwoty kredytu, a następnie objęta oprocentowaniem. TSUE wskazał, że stopa oprocentowania może odnosić się wyłącznie do kwoty kredytu, a następnie objęta oprocentowaniem. TSUE wskazał, że stopa oprocentowania może odnosić się wyłącznie do kwoty kredytu rzeczywiście udostępnionej konsumentowi, natomiast koszty związane z jego udzieleniem stanowią odrębną kategorie należności. Stanowisko to obejmuje zarówno prowizje i opłaty należne kredytodawcy, jak i koszty usług dodatkowych, w tym ubezpieczenia.
Powyższe rozstrzygnięcie nawiązuje do wcześniejszego wyroku TSUE z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C-377/14, Radlinger i Radlingerova przeciwko FINWAY a.s., w którym Trybunał dokonał istotnego rozróżnienia pomiędzy całkowitą kwotą kredytu a całkowitym kosztem kredytu ponoszonym przez konsumenta. Potwierdził tym samym, że kosztów związanych z udzieleniem kredytu nie można utożsamiać z kapitałem rzeczywiście oddanym do dyspozycji kredytobiorcy.
Warto również zwrócić uwagę na wyrok z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23 Lexitor sp. z o.o. przeciwko A.B S.A., odnoszący się do obowiązków informacyjnych kredytodawcy oraz sankcji przewidzianych za ich naruszenie. Trybunał podkreślił znaczenie przejrzystości informacji przekazywanych konsumentowi oraz konieczność zapewnienia proporcjonalności krajowych mechanizmów sankcyjnych. Orzeczenie to, choć nie rozstrzyga bezpośrednio o dopuszczalności oprocentowania kredytowanych kosztów, wpisuje się w szerszy kierunek orzeczniczy zmierzający do zapewnienia rzeczywistej i skutecznej ochrony konsumentów na rynku kredytowym.
Na aprobatę zasługuje również stanowisko przedstawione przez Rzecznika Finansowego w publikacji z dnia 23 kwietnia 2026 r. dotyczącej wyroku w sprawie C-744/24. Rzecznik wskazał, że pobieranie odsetek od kwot, które nigdy nie zostały oddane do dyspozycji klienta, stanowi nieprawidłową praktykę prowadzącą do uzyskiwania przez kredytodawcę dodatkowego wynagrodzenia bez odpowiadającego mu świadczenia na rzecz kredytobiorcy. Podkreślono również, że praktyka ta stoi w sprzeczności z istotą odsetek kapitałowych i prowadzi do obciążenia konsumentów kosztami niezwiązanymi z faktycznie otrzymanym finansowaniem.
Projektowany zakaz należy zatem ocenić jako rozwiązanie uzasadnione zarówno z punktu widzenia ochrony interesów konsumentów, jak i konieczności dostosowania krajowych przepisów do standardów wynikających z prawa Unii Europejskiej oraz orzecznictwa TSUE. Wprowadzenie wyraźnej regulacji ustawowej pozwoli usunąć dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne, ograniczyć skalę sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego oraz zapewnić większą transparentność umów o kredyt konsumencki.

