Testament nie zawsze obejmuje wszystkie składniki majątku spadkodawcy. Może wskazać osobę, której spadkodawca chce przekazać mieszkanie, ale nie określić, kto ma otrzymać pozostały majątek, np. oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym lub działkę. W takiej sytuacji pojawia się pytanie, kto dziedziczy pominiętą część spadku i jakie przepisy należy zastosować.
Zgodnie z art. 926 § 1 Kodeksu cywilnego powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Natomiast art. 926 § 3 KC przewiduje dziedziczenie ustawowe co do części spadku, jeżeli spadkodawca nie powołał spadkobiercy do tej części albo gdy osoba powołana nie chce lub nie może być spadkobiercą. Oznacza to, że część majątku może zostać odziedziczona na podstawie testamentu, a pozostała część na podstawie ustawy.
Istotne jest jednak to, że samo niewymienienie określonego składnika majątku w testamencie nie oznacza automatycznie, że będzie on podlegał dziedziczeniu ustawowemu. Należy przede wszystkim ustalić, czy spadkodawca powołał daną osobę do dziedziczenia, czy jedynie rozporządził konkretnym przedmiotem. Należy również odróżnić powołanie do spadku od zapisu. Zgodnie z art. 968 KC zapis zwykły zobowiązuje spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia na rzecz zapisobiercy. Z kolei zapis windykacyjny, uregulowany w art. 981¹ KC, pozwala na nabycie określonego przedmiotu z chwilą otwarcia spadku, pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych, w tym sporządzenia testamentu w formie aktu notarialnego.
Jeżeli pominięta część majątku podlega dziedziczeniu ustawowemu, w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Zgodnie z art. 931 § 1 KC udziały tych osób są równe, jednak udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Wysokość udziałów zależy zatem od sytuacji rodzinnej zmarłego oraz od tego, jaka część majątku podlega dziedziczeniu ustawowemu.
Samo pominięcie części majątku nie powoduje nieważności testamentu. Spadkodawca może rozporządzić tylko częścią swojego majątku, pozostawiając pozostałą część zasadom dziedziczenia ustawowego. Nieważność testamentu może wynikać z innych przyczyn określonych w art. 945 KC, np. sporządzenia go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji, pod wpływem istotnego błędu lub groźby.
Może się również zdarzyć, że dopiero po przeprowadzeniu postępowania spadkowego zostanie ujawniony dodatkowy składnik majątku, np. rachunek bankowy lub nieruchomość. Nie oznacza to automatycznie konieczności ponownego ustalania kręgu spadkobierców. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku co do zasady określa, kto dziedziczy i w jakich udziałach, a nie wymienia wszystkich składników majątku. Jeżeli jednak między spadkobiercami powstanie spór dotyczący zakresu testamentu lub praw do pominiętej części spadku, konieczna może być analiza jego treści i podjęcie odpowiednich czynności prawnych.
Reasumując, jeżeli testament nie obejmuje całego majątku, pominięta część może podlegać dziedziczeniu ustawowemu. Zależy to jednak od treści testamentu i zakresu powołania spadkobierców. Dlatego przed ustaleniem, komu przypadną niewymienione składniki majątku, należy sprawdzić, czy spadkodawca powołał określoną osobę do całego spadku, czy jedynie rozporządził konkretnymi przedmiotami.