Podwyżka czesnego w trakcie studiów może mieć istotne znaczenie dla studentów, którzy przy podpisywaniu umowy z uczelnią zakładali określony poziom kosztów kształcenia przez cały okres nauki. W ostatnim czasie kwestia ta ponownie znalazła się w centrum zainteresowania Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Tym razem zarzut naruszenia zbiorowych interesów konsumentów został postawiony Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Sprawa dotyczy studentów, którzy rozpoczęli naukę w roku akademickim 2022/2023.
Przed zmianą przepisów, która weszła w życie we wrześniu 2023 r., wysokość opłat za studia ustalona przy rozpoczęciu kształcenia powinna pozostać niezmienna aż do ukończenia studiów. Oznaczało to, że uczelnia nie mogła w trakcie trwania studiów podnosić czesnego ani wprowadzać nowych opłat dotyczących danego rocznika. Sytuacja zmieniła się wraz z nowelizacją przepisów. Od roku akademickiego 2023/2024 uczelnie mogą podnosić wysokość opłat za studia raz w roku, przy czym podwyżka nie może przekroczyć wskaźnika inflacji ogłoszonego przez GUS. Nowe regulacje nie obejmują jednak studentów, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2023/2024. W ich przypadku zastosowanie mają zasady obowiązujące w momencie zawierania umowy z uczelnią.
Prezes UOKiK zakwestionował podwyższanie opłat przez Polsko-Japońską Akademię Technik Komputerowych wobec studentów, którzy rozpoczęli naukę w roku akademickim 2022/2023. Według UOKiK uczelnia mogła podwyższać czesne, powołując się na wskaźnik inflacji, mimo że w momencie rozpoczęcia studiów przez tych studentów obowiązujące przepisy nie przewidywały takiej możliwości. Należy przy tym zaznaczyć, że sprawa jest obecnie na etapie postępowania. UOKiK postawił uczelni zarzut, nie oznacza to więc jeszcze prawomocnego stwierdzenia naruszenia prawa. Postępowanie może zakończyć się m.in. nałożeniem kary sięgającej do 10 proc. obrotu.
Wcześniejsze decyzje UOKiK – SWPS i Politechnika Lubelska
Sprawa Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych nie jest pierwszą interwencją UOKiK dotyczącą podwyższania czesnego studentom starszych roczników. Wcześniej Prezes UOKiK wydał decyzje dotyczące Uniwersytetu SWPS oraz Politechniki Lubelskiej. W obu przypadkach zakwestionowano podwyższanie opłat studentom, którzy rozpoczęli studia w okresie, gdy przepisy nie pozwalały na takie zmiany.
Na Uniwersytet SWPS nałożono karę w wysokości 2 075 000 zł, natomiast w przypadku Politechniki Lubelskiej kara wyniosła 921 000 zł. Uczelnie zostały również zobowiązane do zwrotu studentom niesłusznie pobranych opłat.W przypadku Politechniki Lubelskiej UOKiK wskazywał, że na kierunku Zarządzanie czesne za III i IV semestr wzrosło z 1750 zł do 2300 zł. W przypadku Uniwersytetu SWPS różnice w opłatach pomiędzy kolejnymi latami studiów mogły wynosić nawet kilka tysięcy złotych. Decyzje dotyczące SWPS i Politechniki Lubelskiej nie są prawomocne.
Studenci, którzy rozpoczęli naukę przed rokiem akademickim 2023/2024, a w trakcie studiów zostali objęci podwyżką czesnego, powinni w pierwszej kolejności dokładnie przeanalizować umowę zawartą z uczelnią oraz obowiązujące wówczas regulaminy i cenniki.
Istotne jest przede wszystkim ustalenie, jaka wysokość opłat obowiązywała w momencie rozpoczęcia studiów oraz na jakiej podstawie uczelnia dokonywała późniejszych podwyżek. Pomocne mogą być również potwierdzenia dokonanych płatności, informacje przekazywane przez uczelnię oraz wcześniejsze wersje tabel opłat. Opisane działania UOKiK pokazują, że kwestia wysokości czesnego nie jest wyłącznie wewnętrzną sprawą uczelni. W określonych sytuacjach student może bowiem występować jako konsument, a uczelnia jako przedsiębiorca świadczący odpłatnie usługi edukacyjne. W przypadku osób, które rozpoczęły kształcenie przed rokiem akademickim 2023/2024, szczególne znaczenie może mieć natomiast sprawdzenie, czy późniejsze podwyżki rzeczywiście znajdowały podstawę w obowiązujących przepisach.