W najnowszej opinii Rzecznik Generalny TSUE odniósł się do kwestii stosowania sankcji kredytu darmowego, podkreślając szczególną rolę sądów krajowych w ochronie konsumentów oraz kontroli zgodności umów kredytowych z przepisami prawa.
Zdaniem Rzecznika, jeżeli konsument powołuje się na sankcję kredytu darmowego, sąd nie powinien ograniczać swojej analizy wyłącznie do naruszeń wskazanych przez kredytobiorcę. Do jego obowiązków należy samodzielne zbadanie, czy umowa kredytowa spełnia wszystkie wymogi przewidziane w przepisach oraz czy informacje przekazane konsumentowi zostały przedstawione w sposób jasny, zrozumiały i kompletny.
Stanowisko to zostało wyrażone w opinii wydanej w sprawie C-831/24, dotyczącej pytań prejudycjalnych skierowanych przez Sąd Rejonowy w Białymstoku. Rzecznik Generalny Dean Spielmann wskazał, że sąd krajowy powinien z urzędu kontrolować przestrzeganie obowiązków informacyjnych wynikających z dyrektywy 2008/48/WE dotyczącej umów o kredyt konsumencki. Oznacza to konieczność sprawdzenia, czy umowa zawiera wszystkie wymagane prawem informacje oraz czy zostały one przedstawione w sposób przejrzysty i zwięzły.
W praktyce oznacza to, że nawet gdy kredytobiorca wskaże tylko jedno uchybienie po stronie banku, sąd nie powinien poprzestawać na analizie tego zarzutu. Jeżeli podczas postępowania dostrzeże inne nieprawidłowości dotyczące treści umowy lub realizacji obowiązków informacyjnych, powinien je również uwzględnić przy ocenie sprawy.
Takie podejście znacząco wzmacnia pozycję konsumentów. Rzecznik Generalny podkreślił, że skuteczność ochrony przewidzianej przez prawo Unii Europejskiej nie może być uzależniona od tego, czy konsument samodzielnie wykryje wszystkie błędy popełnione przez profesjonalną instytucję finansową. Obowiązek aktywnego działania sądu ma zapewnić pełną realizację celów dyrektywy oraz wysoki poziom ochrony konsumentów na rynku kredytów konsumenckich.
W opinii zwrócono również uwagę, że konsument znajduje się z reguły w słabszej pozycji niż przedsiębiorca. Zawierając umowę, akceptuje on wcześniej przygotowane przez bank warunki, nie mając realnego wpływu na ich treść. Dlatego to na przedsiębiorcy spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe sporządzenie dokumentacji oraz rzetelne poinformowanie klienta o jego prawach i obowiązkach.
Rzecznik przypomniał również, że obowiązek informacyjny ma fundamentalne znaczenie dla podejmowania przez konsumenta świadomych decyzji. To właśnie na podstawie informacji zawartych w umowie kredytobiorca ocenia warunki finansowania i decyduje, czy chce związać się określonym zobowiązaniem.
Jeżeli stanowisko przedstawione przez Rzecznika Generalnego zostanie potwierdzone przez TSUE w przyszłym wyroku, może to istotnie zwiększyć skuteczność dochodzenia sankcji kredytu darmowego. Sądy będą zobowiązane do bardziej kompleksowej kontroli umów kredytowych, co może przełożyć się na silniejszą ochronę praw konsumentów i większą odpowiedzialność banków za prawidłowe wykonywanie obowiązków informacyjnych.