Zabezpieczenie, o którym będzie mowa jest zabezpieczeniem wierzytelności banku, które zostało uregulowane w art. 102 – Prawo bankowe. Należy do kategorii zabezpieczeń rzeczowych i jest potocznie nazwane kaucją. W tym rozumieniu jest to możliwość przeniesienia przez dłużnika lub osobę trzecią określonej kwoty w złotych lub innej walucie wymienialnej na własność banku w celu zabezpieczenia wierzytelności banku. W praktyce bankowej zawierana jest umowa kaucji i na jej podstawie osoba dająca zabezpieczenie wpłaca środki pieniężne na otwarty w tym celu przez bank rachunek.
Z postanowień art. 102 Prawo bankowe wynika, że nie jest możliwe złożenie w formie kaucji np. biżuterii, obrazów, drogocennych rzeźb. Przedmiotem kaucji mogą być wyłącznie środki pieniężne. W analizowanym przepisie nie ograniczono kwoty kaucji, a więc każda kwota, w zależności od konkretnej sytuacji, może być przedmiotem kaucji. Co do walut obcych zastosowano ograniczenie o charakterze przedmiotowym, kaucja bowiem może obejmować jedynie waluty wymienialne.
Kaucja bankowa jest to skuteczna i bezpieczna forma zabezpieczenia rzeczowego dla instytucji finansowej. Bank jest zobowiązany do zwrotu kaucji po uzyskaniu spłaty zadłużenia wraz z należnymi odsetkami i prowizją. W wypadku braku spłaty zadłużenia w całości lub części, kwota kaucji w odpowiedniej wysokości pozostaje w banku. Z przepisu wynika, że bank nie ma obowiązku zwrotu części kwoty przyjętej na własność, równej niespłaconej sumie zadłużenia wobec banku, odsetek i prowizji oraz innych kosztów poniesionych przez bank w związku z odzyskaniem wierzytelności.
Warto wspomnieć również o możliwości, jaka powstaje przy ustanawianiu kaucji w postaci możliwości skorzystania z lokaty bankowej. W takiej sytuacji, bank wraz z osobą dającą zabezpieczenie, mogą się umówić, że środki pieniężne znajdujące się na rachunku lokaty zostaną przeznaczone na ustanowienie kaucji na rzecz banku. Zgodnie z art. 102 ust. 3 taka sytuacja jest korzystna, bowiem bank może wypłacić dłużnikowi lub osobie trzeciej wynagrodzenie za okres korzystania z przejętej kwoty.
Status prawny formy zabezpieczenia wierzytelności banku, unormowanej w art. 102 Prawo bankowe, nie jest jednoznacznie oceniany w doktrynie. Niektórzy autorzy oceniają, że jest to szczególna odmiana przewłaszczenia, natomiast według innych jest to kaucja bankowa. Przeważa jednak opinia, że w art. 102 Prawo bankowe, uregulowano prawną instytucję kaucji.
W tym miejscu, warto wspomnieć o wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2019 r. o sygn. I CSK 750/17, w którym to SN potwierdził, że kaucja bankowa stanowi specyficzną odmianę przewłaszczenia na zabezpieczenie środków pieniężnych. Z chwilą braku spłaty długu, bank nie musi zgłaszać swojej wierzytelności do masy upadłości, lecz dokonuje bezpośredniego potrącenia z posiadanych środków kaucyjnych.