Wypowiedzenie umowy kredytowej przez bank jest jedną z najpoważniejszych konsekwencji naruszenia warunków umowy przez kredytobiorcę. Skutkiem takiej decyzji jest postawienie całego niespłaconego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności, co oznacza obowiązek jednorazowej spłaty pozostałej kwoty kredytu. W przypadku braku zapłaty bank może skierować sprawę do sądu, a następnie wszcząć postępowanie egzekucyjne.
Otrzymanie wypowiedzenia nie oznacza jednak, że sytuacja jest bez wyjścia. W wielu przypadkach szybkie podjęcie odpowiednich działań pozwala ograniczyć negatywne skutki, a czasem nawet doprowadzić do zawarcia porozumienia z bankiem lub zmiany warunków spłaty zobowiązania.
Możliwość wypowiedzenia umowy kredytowej została uregulowana przede wszystkim w art. 75 i art. 75c ustawy Prawo bankowe. Z przepisów tych wynika, że bank nie może wypowiedzieć umowy automatycznie z chwilą powstania zaległości w spłacie kredytu. Przed złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu musi przeprowadzić określoną ustawowo procedurę.
Warunkami skutecznego wypowiedzenia umowy są w szczególności:
- Opóźnienie w spłacie zobowiązania – podstawową przesłanką zastosowania procedury z art. 75c ww. ustawy jest opóźnienie kredytobiorcy w spłacie zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Samo opóźnienie nie skutkuje jednak jeszcze możliwością natychmiastowego wypowiedzenia umowy.
- Uprzednie wezwanie do zapłaty – przed wypowiedzeniem umowy bank ma obowiązek skutecznie doręczyć kredytobiorcy wezwanie do uregulowania zaległości. Wezwanie powinno wyznaczać termin do zapłaty wynoszący co najmniej 14 dni roboczych.
- Poinformowanie o możliwości restrukturyzacji – wezwanie musi zawierać informację o prawie kredytobiorcy do złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Brak takiej informacji może oznaczać naruszenie procedury poprzedzającej wypowiedzenie.
- Rozpatrzenie wniosku o restrukturyzację – jeżeli kredytobiorca złoży wniosek o restrukturyzację, bank jest zobowiązany go rozpoznać. Powinien umożliwić restrukturyzację poprzez zmianę warunków lub terminów spłaty.
- Pisemne uzasadnienie odmowy restrukturyzacji – w przypadku odmowy restrukturyzacji bank ma obowiązek przekazać kredytobiorcy pisemne i szczegółowe uzasadnienie przyczyn odrzucenia wniosku. Dopiero po zakończeniu tej procedury możliwe jest podejmowanie dalszych działań związanych z wypowiedzeniem umowy.
Niedochowanie przez bank obowiązków wynikających z art. 75c Prawa bankowego powoduje, że wypowiedzenie umowy jest nieskuteczne. W konsekwencji nie dochodzi do postawienia kredytu w stan natychmiastowej wymagalności, a bank nie może skutecznie domagać się jednorazowej spłaty całego pozostałego zadłużenia.
Stanowisko to od wielu lat jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie sądów powszechnych. Przyjmuje się, że wypowiedzenie umowy kredytowej dokonane z pominięciem procedury określonej w art. 75c Prawa bankowego jest sprzeczne z ustawą i jako takie nieważne na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego.
W większości umów kredytowych przewidziane jest, że w razie braku terminowej spłaty rat bank może podjąć działania upominawcze, a dopiero w dalszej kolejności wypowiedzieć umowę.
Oznacza to, że przed skorzystaniem z prawa wypowiedzenia bank powinien wykorzystać przewidziane w umowie środki zmierzające do dobrowolnego uregulowania zadłużenia. Pominięcie tego etapu stanowi naruszenie zarówno postanowień umowy, jak i obowiązków wynikających z Prawa bankowego.
Dlatego wypowiedzenie umowy powinno być poprzedzone skutecznym wezwaniem do zapłaty zaległych rat, spełniającym wszystkie wymagania określone w art. 75c Prawa bankowego. Jeżeli bank nie dochował tej procedury, nie dochodzi do skutecznego wypowiedzenia umowy kredytowej.
A więc należy pamiętać, że przed złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytodawca ma obowiązek:
- skutecznie doręczyć wezwanie do zapłaty,
- wyznaczyć dodatkowy termin na spłatę zaległości, nie krótszy niż 14 dni roboczych,
- poinformować o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia,
- rozpatrzyć taki wniosek, jeżeli zostanie złożony.
Dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu oraz przeprowadzeniu całej procedury bank może złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu umowy.