Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują zmiany w przepisach, które dotyczą utraty prawa do uzyskania zasiłku chorobowego w sytuacji nieprawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy. Wprowadzone regulacje dotyczą także zasad kontroli prawidłowości w wykorzystywaniu zwolnień lekarskich oraz przepisów w sprawie kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Zmiany w ustawie zasiłkowej mają na celu sprecyzowanie pojęcia pracy zarobkowej, a także aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Niezmienne zaś pozostaje, że czas zwolnienia lekarskiego powinien być przeznaczony wyłącznie na leczenie i powrót do zdrowia, dlatego też w tym okresie pracownik nie powinien wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować wszelakich działań, które mogłyby spowodować utrudnienie lub wydłużenie poprawy stanu zdrowia.
Pod pojęciem pracy zarobkowej należy rozumieć każdą czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Warto podkreślić, że nie obejmuje ona tzw. czynności incydentalnych tj. takich, których podjęcie w okresie zwolnienia spowodowane jest wystąpieniem istotnych okoliczności. Co ważne, taką okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Zaś aktywność niezgodna z celem zwolnienia to takie działania, które mogą utrudnić lub wydłużyć proces powrotu do zdrowia. Nie zalicza się do nich zwykłych czynności życia codziennego, ani czynności incydentalnych, które mogą wynikać z ważnych okoliczności.
Jakie są dozwolone czynności w trakcie trwania zwolnienia lekarskiego ?
Osoba niezdolna do pracy może wykonywać niektóre czynności bez ryzyka utraty prawa do świadczeń. Chodzi tu szczególnie o czynności, które związane są ze stanem zdrowia tj. wizyta u lekarza, zabieg medyczny czy wyjście do apteki. Akceptowane są również zwykłe czynności życia codziennego takie jak zakupy spożywcze czy odprowadzenie dziecka do szkoły. Przepisy dopuszczają także wykonywanie czynności incydentalnych, które wynikają z ważnych okoliczności np. udział w pogrzebie osoby bliskiej, podpis dokumentów.
Nowe przepisy sprecyzowały zasady kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich. Wciąż są one prowadzone przez płatników składek oraz ZUS. Kontrole obejmują m.in. zwolnienia z powodu choroby, zwolnienia związane z opieką nad chorym członkiem rodziny, mogą dotyczyć także osób, które utraciły tytuł do ubezpieczenia chorobowego.
Warto zaznaczyć, że wraz z wprowadzonymi zmianami, zwiększyły się uprawnienia kontrolerów. Mogą bowiem wylegitymować osobę kontrolowaną, wejść do miejsca przeprowadzenia kontroli, a także uzyskać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek czy lekarza leczącego.
Orzecznictwo w ZUS
Wprowadzone zostały zmiany dotyczące kwalifikacji oraz zatrudniania kadry medycznej w ZUS. Zakład wydaje orzeczenia m.in. dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz w ramach kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. Teraz w określonych sytuacjach orzeczenia będą mogli wydawać również fizjoterapeuci ze specjalizacją w sprawach rehabilitacji leczniczej oraz pielęgniarki ze specjalizacją w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Zmienione zostały również wymagania wobec lekarzy orzeczników. Będą mogli nimi być również lekarze w trakcie szkolenia specjalizacyjnego oraz lekarze z co najmniej 5-letnim stażem pracy w zawodzie. Wprowadzone zostały także nieco bardziej elastyczne formy współpracy z kadrą medyczną, bowiem lekarze orzecznicy, fizjoterapeuci, pielęgniarki będą mogli wykonywać pracę na podstawie umowy o pracę jak i umowie o świadczenie usług.